Vroegste bewijs voor aanwezigheid moderne mens in Centraal-Europa

Stenen werktuigen uit het Auragnicien, de laat-paleolithische cultuur (40.000-25.000 jaar geleden) toegeschreven aan de moderne mens
23/09/2014
Vroegste bewijs voor aanwezigheid moderne mens in Centraal-Europa
post by
Stagiaire Communication

Moderne mensen leefden 43.500 jaar geleden in de koude steppes van wat nu Oostenrijk is. Dat blijkt uit internationaal onderzoek waaraan onder meer de Belgen Freddy Damblon en Paul Haesaerts (beiden KBIN) hebben meegwerkt. De bevindingen werpen nieuw licht op het tijdvak waarin moderne mensen Europa bevolkten en de neanderthalers verdrongen.

Wetenschappers gaan er doorgaans van uit dat moderne mensen Europa bevolkten tussen 50.000 en 40.000 jaar geleden, maar veel is er nog niet over geweten. Elk nieuw onderzoek kan dus een stukje opleveren van de complexe puzzel.

Een heropgraving van de site Willendorf II leverde zo’n nieuw puzzelstukje op. Willendorf II is de plek waar de wereldberoemde Venus van Willendorf teruggevonden werd, hoogstwaarschijnlijk een vruchtbaarheidsbeeldje. Op diezelfde locatie in de Donauvallei in Oostenrijk onderzocht een team met onder meer pollenanalist Freddy Damblon en paleobotanicus Paul Haesaerts stenen werktuigen. Ze publiceerden hun bevindingen in het vaktijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Vroegste bewijs

Via bodemonderzoek, onder meer met koolstof-14, berekenden ze dat de stenen werktuigen (voornamelijk kleine lemmeten die als speerpunt gebruikt werden) zo’n 43.500 jaar oud zijn. Daarmee zijn ze meteen ook de oudste wetenschappelijke bewijzen voor de aanwezigheid van de moderne mens in Centraal-Europa tout court. Er zijn wel oudere resten, maar die zijn volgens de onderzoekers niet betrouwbaar: vaak komen ze uit eerdere opgravingen en is de link met de moderne mens omstreden.

De stenen werktuigen zouden uit het vroege Auragnicien komen, een laat-paleolithische cultuur die doorgaans 40.000 tot 25.000 jaar oud geschat wordt, maar nu dus iets ouder - vanaf 43.500 jaar geleden. Volgens de wetenschappers zijn overblijfselen uit het Auragnicien goede aanwijzingen voor de aanwezigheid van de moderne mens. ‘Het probleem is dat we zo goed als geen menselijke restanten hebben uit het vroege laat-paleolithicum in Europa’, zegt Bence Viola, een van de auteurs van de paper. ‘We moeten dus archeologische aanwijzingen gebruiken om te achterhalen wanneer de eerste mensen verschenen. We hebben enkele menselijke artefacten uit de Aurignacien-cultuur, dus we denken dat ze een goede indicator zijn voor menselijke aanwezigheid.’

Koude steppe

Een van de belangrijkste resultaten van het onderzoek is een beschrijving van het klimaat en de vegetatie in die tijd. Auragnicien-mensen leefden in een koele, steppeachtige omgeving met veel naaldbomen (coniferen) in de valleien van de Donau. Volgens de onderzoekers waren de moderne mensen, die vanuit het zuiden kwamen en veel warmere temperaturen gewoon waren, goed aangepast aan verschillende klimaten.

De vondst impliceert ook dat neanderthalers en moderne mensen langer dan gedacht buren waren. De onderzoekers gaan uit van een aantal millennia. De nieuwe datering suggereert direct of indirect contact tussen mensen en neanderthalers, wat mogelijk leidde tot seksuele en culturele uitwisseling.

Hoe wij uiteindelijk de plaats innamen van de neanderthalers? Volgens sommigen verdreven we hen met geweld, anderen wijzen op klimatologische omstandigheden die hen fataal werden. Maar wat precies gebeurde, blijft voorlopig een raadsel.

Abonneren op Royal belgian Institute for natural Sciences News
Go to top