Spectaculaire soorten uit Vietnam

De pas beschreven wandelende tak Nuichua rabaeyae uit Vietnam. (Foto: Bruno Kneubühler)
18/09/2018
Spectaculaire soorten uit Vietnam
post by
Reinout Verbeke

Biologen van ons Instituut hebben recent nieuwe soorten beschreven uit het Vietnamese Nui Chua National Park: twee wandelende takken, twee bidsprinkhanen, een sabelsprinkhaan, en een gekko. Eén van de wandelende takken houdt er opmerkelijk paargedrag op na.

Onze insectenspecialisten Jérôme Constant en Joachim Bresseel kamden in 2014 het Nui Chua National Park in Vietnam uit op zoek naar nieuwe soorten. Het berggebied van 24.500 hectare langs de kust van zuidelijk centraal Vietnam heeft twee gezichten: het bovenste deel van het gebergte – vanaf 400 meter boven zeeniveau – is vochtig regenwoud, het lagergelegen gebied is gortdroog en bezaaid met doornige bomen en struiken. Dat droge microklimaat is uniek in Vietnam en isoleert het regenwoud op de bergtoppen. Nui Chua ontwikkelde op die manier een unieke biodiversiteit en is een hotspot voor taxonomen.

Toen de biologen terugkwamen van hun expeditie, begon het monnikenwerk: de exemplaren beschrijven en minutieus vergelijken met al beschreven soorten. Resultaat: twee nieuwe wandelende takken (waarvan één soort tot een nieuw geslacht behoort), twee nieuwe bidsprinkhanen (hier ook één soort van een nieuw geslacht) en een nieuwe sabelsprinkhaan. Ook een nieuwe gekkosoort uit hetzelfde gebied werd wetenschappelijk beschreven. En dat is nog maar het begin.

Pedofiele mannetjes

Het nieuwe wandelendetakkengeslacht werd Nuichua gedoopt, naar het natuurreservaat, en de voorlopig enige soort binnen dit genus kreeg de naam Nuichua rabaeyae, naar amateurentomologe Kristien Rabaey. Zij was de enige die na een brand in het huis van Joachim Bresseel, waarbij diens kweek verloren ging, nog eitjes van de soort had. Zij wist ze op te kweken tot volwassen dieren, waardoor de wetenschappelijk beschrijving toch nog kon doorgaan.

De mannetjes zijn opvallend kleiner dan mannetjes van verwante geslachten. Hun paargedrag zou dat kunnen verklaren, denken Constant en Bresseel. Stap één in de redenering: de mannetjes worden sneller volwassen dan de vrouwtjes. Twee: de mannetjes die heel snel volwassen worden, zijn kleiner dan zij die dat op een rustiger tempo doen. Drie: zodra de mannetjes volwassen zijn, eigenen ze zich een vrouwtje toe, zelfs als het nog niet volgroeid is. Ze klinken zich vast op de rug en wachten tot het wijfje verder tot wasdom vervelt, om er dan meteen mee te paren. Omdat ze sneller volwassen zijn, kunnen de kleine mannetjes vlugger een wijfje bemachtigen: eerst komt, eerst maalt. ‘De kleine mannetjes hebben dus een groot voordeel’, zegt Constant. ‘Bij deze soort zie je bijna alleen nog kleine mannetjes. Ze lijken wel kabouters in vergelijking met de vrouwtjes.’ Bij het nauwst verwante geslacht wandelende takken zie je dit ‘pedofiele gedrag’ niet, en daar zijn mannetjes en vrouwtjes ongeveer even groot.

Constant en Bresseel beschreven nog een andere nieuwe wandelende tak, met uitstulpingen op de kop, uit hetzelfde gebied: Orestes krijnsi, genoemd naar amateurentomoloog Rob Krijns, die de takken als eerste in kweek bracht. ‘Burgerwetenschappers zijn van goud waard voor de biologie’, zegt Jérôme Constant. ‘Ze helpen vrijwillig de nieuwe soorten op te kweken, waardoor wetenschappers elk levensstadium en bijzonder gedrag kunnen bestuderen.’

(Bid)sprinkhanen

Het uitkammen van het Nui Chua National Park leverde nog een nieuw bidsprinkhanengeslacht op, Phasmomantella. De nieuwe soort Phasmomantella nuichuana is felgroen en de wijfjes zijn met hun 10 cm meteen één van de grootste bidsprinkhanen in heel Zuid-Oost-Azië. De andere nieuwe soort, Euchomenella adwinae, is nauw verwant met Phasmomantella maar is kleiner en blijft onopvallend tussen de boomtakken door zijn bruine kleur. Deze nieuw ontdekte soorten, beschreven door onze collega en entomoloog Xavier Vermeersch, komen voor zover bekend alleen voor in het Nui Chua-park, en zijn dus erg kwetsbaar voor plaatselijke ontbossing en habitatverstoring. Vermeersch en Bresseel gaven ook nog een nieuwe sabelsprinkhaan, Olcinia nuichuana, zijn wetenschappelijke beschrijving.

Nieuwe gekko

Last but not least: onze gewerveldenspecialist en conservator Olivier Pauwels beschreef een nieuwe kleine gekkosoort uit het lagergelegen drogere deel van het natuurpark: Cyrtodactylus sangi (of de Nuichuakromvingergekko), genoemd naar Vietnamees herpetoloog Nguyen Ngoc Sang. De soort wordt bedreigd door illegale ontbossing. Inspanningen voor behoud van de unieke biodiversiteit in het Nui Chua-park (en daarbuiten) blijven nodig om de vele soorten planten en dieren te beschermen en hun toekomst te verzekeren.

Deze nieuwe soorten zijn maar het topje van de ijsberg. Onze collega’s nemen momenteel nog veel meer specimens uit dit en andere Vietnamese parken onder de loep op zoek naar soorten die nog onbekend zijn voor de wetenschap.

Abonneren op Royal belgian Institute for natural Sciences News
Go to top