Belgische bruine beren stichters huidige Europese populatie

Europese bruine beer (Ursus arctos) (foto: Per Harald Olsen)
14/06/2019
Belgische bruine beren stichters huidige Europese populatie
post by
Reinout Verbeke

De koude piek van de laatste ijstijd zo’n 22.000 jaar geleden kreeg de bruine beer in onze streken niet helemaal klein. Uit die populatie zijn de bruine beren voortgekomen die we vandaag nog vinden in de bossen van Noord- en Zuid-Europa. Dat blijkt uit een DNA-analyse van berenfossielen, ook uit onze collecties.

Tijdens de laatste ijstijd was Noord-Europa bedekt door ijskappen. Zulke extreme koudeperiodes beschouwen onderzoekers als een flessenhals voor veel diersoorten uit een gematigd klimaat: populaties kalven af, of migreren naar warmere oorden. Als het klimaat weer zachter wordt, herbevolken die overlevers de ontdooide gebieden en kunnen ze weer floreren. 

Belgische voorouders

Zo dacht men dat het ook de bruine beer (Ursus arctos) was vergaan: populaties die zich op de warmere schiereilanden van de Middellandse zee hadden teruggetrokken, overleefden de ijstijdpiek en werden zo de ‘stichters’ van de huidige Europese populatie. Quod non: beren uit Belgische en Franse grotten blijken hier tijdens het Laatste Glaciale Maximum (LGM) te zijn gebleven. Hun mitochondriaal DNA komt bovendien overeen met dat van latere populaties in Noord-Europa, de Britse eilanden en Zuid-Europa. Niet de Spaanse bruine beren maar die uit onze contreien zijn dus de voorouders van een groot deel van de huidige Europese populatie.

Uit de statistische analyse van de genetische gegevens leiden de onderzoekers ook af hoe de populaties toe- en afnamen door de tijd heen. In het laat-pleistoceen, tot ongeveer 30.000 jaar geleden, daalde het aantal, maar vanaf dan klom de populatie uit het dal tot het Laatste Glaciale Maximum. Vanaf die koudepiek, zo’n 22.000 jaar geleden, ging ze in dalende lijn tot ongeveer 15.000 jaar geleden. De populatie nam daarna weer stevig toe, maar rond het midden van het holoceen, zo’n 6.000 jaar geleden, ging het steil bergaf, tien keer sneller dan voorheen. Die daling duurt voort tot op vandaag.

Veggie

Analyse van het stabiele isotoop van stikstof in de botten bevestigt dat de bruine beren al voor de koude ijstijdpiek overschakelden op een plantenrijker dieet. Die verandering is waarschijnlijk te wijten aan het uitsterven van de plantenetende holenbeer, die verdween tussen de 30.000 en 25.000 jaar geleden. Dankzij het uitsterven van de holenbeer kwam een nieuwe eco-niche vrij voor de bruine beer.  

De studie staat in het vaktijdschrift Ecology and Evolution.

 

Abonneren op Royal belgian Institute for natural Sciences News
Go to top