Klimaatverandering zal Afrikaanse klauwkikker doen oprukken in Europa

KOOP JE TICKETS ONLINE

TICKETS !

 

Richtlijnen voor bezoekers

Afrikaanse klauwkikker (Xenopus laevis) uit Oeiras, Portugal. (Foto: M. Flecks)
15/06/2016
Klimaatverandering zal Afrikaanse klauwkikker doen oprukken in Europa
post by
Reinout Verbeke

De Afrikaanse klauwkikker, Xenopus laevis, zal het door de klimaatverandering steeds meer naar zijn zin hebben in Europa, voorspelt internationaal onderzoek waaraan twee biologen van ons Instituut meewerkten. De kikker is een invasieve soort en een mogelijke drager van ziektes die lelijk huishouden onder amfibieën.

De Afrikaanse klauwkikker – die zijn naam dankt aan klauwtjes op de achterpoten – leeft van nature in moerassen in Zuid-Afrika. Maar het dier ging de wereld rond als populair modelorganisme in wetenschappelijk onderzoek. Zo bestuderen genetici de ontwikkeling van de eitjes en embryo‘s, waarbij ze genen uitschakelen om de functie ervan te kunnen zien. De kikker werd in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw zelfs als zwangerschapstest gebruikt (urine van een zwangere vrouw veroorzaakt veranderingen in de eierstokken van een kikkervrouwtje).

De populaire kikker kwam – nu eens opzettelijk, dan weer per ongeluk – in de natuur terecht en heeft zichzelf intussen op vier continenten gevestigd, ook in Europa. Er zijn goed gedijende klauwkikkerpopulaties in Frankrijk, Portugal en Sicilië. Ze blijken van twee verschillende gebieden in Zuid-Afrika af te stammen, stelden onderzoekers van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) vast na DNA-analyses. De soort werd dus verschillende keren in Europa geïntroduceerd. In Portugal kwamen klauwkikkers wellicht per ongeluk vrij toen in 1979 een onderzoeksinstituut in Oeiras (bij Lissabon) onder water kwam te staan. In Frankrijk werden ze waarschijnlijk in 1996 in het wild losgelaten nadat een kwekerij bij Bouillé-Saint-Paul (in het westen van Frankrijk) de deuren sloot. In België is de kikker gelukkig nog niet gesignaleerd.

Plaagsoort in warmer Europa

Xenopus laevis eet zowat alles, van insecten, kreeftjes, slakjes, aas tot zelfs andere kikkers. Hij kan in dichte populaties voorkomen en verdringt vaak de inheemse fauna. De invasieve kikkersoort is ook een potentiële drager van de huidschimmel Batrachochytrium dendrobatidis en van het ranavirus, waar hij doorgaans zelf geen last van heeft, maar die na overdracht andere amfibieënpopulaties decimeren.

Charlotte De Busschere en Thierry Backeljau, biologen van ons Instituut, werkten mee aan een recente studie in het tijdschrift PLoS ONE, waarin wordt voorspeld hoe de Afrikaanse klauwkikker zich verder zal verspreiden. Dit gebeurde met computermodellen die rekening houden met de verschillende scenario’s voor klimaatopwarming, die door het VN-Klimaatpanel IPCC zijn voorgesteld. Hun conclusie: toekomstige klimaatcondities zullen de wereldwijde verspreiding van de kikker afremmen, behalve in Europa. Daar zouden de klimaatomstandigheden van morgen het verspreidingsgebied van de kikker verder vergroten, vooral in Portugal, het oosten van Spanje, Zuid-Frankrijk en Italië.

Het oorspronkelijke leefgebied van invasieve soorten traceren en voorspellingen doen over hun toekomstige verspreiding, maken het makkelijker om in Europa en elders gecoördineerd maatregelen te nemen tegen de plaagsoorten.
 

Dit onderzoek van het Europees consortium INVAXEN (Invasive biology of Xenopus laevis) werd onder meer gefinancierd door Belspo.

Abonneren op Royal belgian Institute for natural Sciences News
Go to top