IUAP Project: The Land of Sumer and Akkad

"Land of Sumer and Akkad" is het project P5/14 van de Interuniversitaire attactriepolen (Fase V) van het Federaal Wetenschapsbeleid. Dit project onderzoekt de interactie tussen het paleo-milieu enerzijds en de sociale, politieke en economische ontwikkeling anderzijds in Mesopotamië gedurende de laatste 6.000 jaar. Het huidige landschap is het resultaat van een complexe evolutie vanwege veranderingen in de loop van de rivieren en de locatie van de kustlijn van de Perzische Golf. Ook de mens met zijn ingenieuse en intensieve irrigatie systemen en de drang om het water te controleren, heeft in zekere mate een rol gespeeld in deze evolutie. Om de verschillende stappen van deze landschapsontwikkeling te ontrafelen, moeten alle mogelijke bronnen gebruikt worden. Daarom vergt dit onderzoek een aanpak vanuit de volgende disciplines: Quartairgeologie, Teledetectie, Filologie en Geschiedenis.

Het Team van het KBIN – Belgische Geologische Dienst onderzoekt de evolutie van het natuurlijk milieu gedurende de laatste 10.000 jaar. Het onderzoek gebeurt in het zuidelijke deel van de provincie Khuzestan (zuidwest Iran), een enorm uitgestrekte vlakte die in het zuiden begrensd is door de Perzische Golf en in het noorden en noordoosten door het Zagros gebergte. Dit gebied is het zuidoostelijk deel van de Mesopotamische vlakte. Drie belangrijke rivieren, de Karun, Karkheh en Jarrahi hebben bijgedragen tot de opbouw van deze vlakte.

Onderzoeksmethode

De recente geologie van het studiegebied werd tot op heden nog maar weinig bestudeerd. De reconstructies van de kustlijn van de Perzische Golf en de loop van de rivieren zoals ze te vinden zijn in de literatuur, zijn gebaseerd op historische bronnen en oppervlakte waarnemingen. Ze getuigen daarom ook van veel speculatie.

Voor het onderzoek van het Holoceen (laatste 10.000 jaar) werden twee veldcampagnes gehouden waarbij een vijftigtal ongeroerde handboringen werden uitgevoerd (door drie vrouwen!) en enkele toevallige ondiepe ontsluitingen werden bemonsterd. Tijdens de veldcampagnes werden ook archeologische sites en irrigatie systemen gelocaliseerd en werd een controle van het landgebruik en de oppervlakte lagen uitgevoerd voor de latere verwerking bij de teledetectie. De GPS was een onmisbaar instrument om alle waarnemingen nauwkeurig te kunnen localiseren, want in die onmetelijke vlakte is geen enkel referentie punt te zien.

De verzamelde monsters werden onderzocht op microfossielen en het organisch materiaal werd gedateerd met radiokoolstof. Samen met de verwerking van de boorgegevens en de resultaten van de teledetectie resulteerde dit in een reconstructie van het landschap doorheen de tijd.

De voornaamste resultaten

Diverse satelliet beelden werden verwerkt tot een homogene en duidelijke basiskaart, bruikbaar zowel voor het veldwerk als voor basis voor de talrijke figuren en kaarten, zoals bv. de afbakening van geomorfologische eenheden, en fossiele rivierlopen, de paleogeografische reconstructie voor vijf verschillende perioden, de localisatie van archeologische sites en fossiele irrigatie systemen.

Op basis van recente satelliet beelden, oude luchtfoto’s en een 3D model van de topografie onthulde de teledetectie ook de interactie tussen de verschillende rivieren in de meest recente periode evenals de relatie tussen de rivieren, de archeologische sites en de irrigatie systemen.

Voor het eerst werden in dit gebied kustafzettingen gevonden. Een getijdengebied (met slikke, schorre en sabkha) heeft er zich ontwikkeld vanaf 9.000 jaar geleden. In de loop van de tijd heeft het getijdengebied zich uitgebreid via de paleovallei van de Shatt el-Arab tot ongeveer 200 km ten noorden van de huidige kustlijn van de Perzische Golf.

Het aantal dateringen is nog te gering om een curve van de zeespiegelstijging te kunnen opstellen, maar de gegevens tonen nu reeds aan dat er nooit een hogere zeespiegelstand dan de huidige geweest is. Dit is in tegenspraak met de algemeen aanvaarde resultaten uit de literatuur.

Alle gegevens, zowel geologische, geomorfologische, topografische en archeologische zijn samen gebracht in een GIS. Dit bestand laat toe alle domeinen te doorkruisen en relaties op te sporen.

Palaeogeographical reconstruction of the Mesopotamian Plain

Reconstruction of the environmental setting of the Lower Khuzestan plain and the extension of the Persian Gulf during the Holocene.

Palaeogeographical reconstruction at about 8000 years ago Palaeogeographical reconstruction at about 7500 years ago Palaeogeographical reconstruction in the period 5000-2000 years ago Palaeogeographical reconstruction in the period 1350-1250 years ago Palaeogeographical reconstruction at about 450 years ago
Reconstitution paléogéographique de la plaine Mésopotamienne

Reconstitution des milieux sédimentaires de la plaine du Bas Khuzestan et extension du Golfe Persique pendant l’Holocène.

Reconstitution paléogéographique il y a environ 8000 ans Reconstitution paléogéographique il y a environ 7500 ans Reconstitution paléogéographique couvrant la période de 5000 à 2000 ans avant aujourd’hui Reconstitution paléogéographique couvrant la période de 1350 à 1250 ans avant aujourd’hui Reconstitution paléogéographique il y a environ 450 ans
Paleogeografische reconstructie van de Mesopotamische vlakte

Reconstructie van de sedimentaire afzettingsmilieus in de vlakte van Laag Khuzestan en de uitbreiding van de Perzische Golf tijdens het Holoceen.

Paleogeografische reconstructie ca. 8000 jaar geleden Paleogeografische reconstructie ca. 7500 jaar geleden Paleogeografische reconstructie in de periode 5000-2000 jaar geleden Paleogeografische reconstructie in de periode 1350-1250 jaar geleden Paleogeografische reconstructie ca. 450 jaar geleden
Gallery
The Jarrahi river just before it enters the flat plain Mud cracks and salt pans on the sabkha The pedological auger with sediments from a freshwater marsh The mud flat at low tide The mud flat of the Khawr Musa tidal area at low tide Recently dug canal in the salt marsh with halophyte vegetation The transition from mud flat to salt marsh Village in a freshwater marsh Flooding of a freshwater marsh in the rainy season The freshwater marsh with extreme flooding The gauge auger with intertidal mud at borehole 54 Gypsum cristals Oil wells in the surroundings of Ahwaz Tells (archaeological sites) Ahwaz city crossed by the Karun river The Karun river during the rainy season in Ahwaz The anticline of Ahwaz View of the immense vast and flat plain Ancient canal Sediments showing the typical thin interlayering of intertidal flat deposits Mud cracks on the surface of the plain and remnants of the Iran-Iraq war of the 80's The gauge auger with subtidal mud interlayered with fine sand at a depth of 6 meters Typical view of the vast and flat plain with sparse vegetation Outcrop in a brickyard showing freshwater deposits at the base overlain by fluvial clay The opening up of new agricultural land with irrigation Archaeological prospection of a tell Dissolution of the rock in the anticline of Ahwaz Pleistocene deposits covering the anticline of Ahwaz The transition of salt marsh to freshwater deposits in borehole 28
Galerie
La rivière Jarrahi à son débouché dans la plaine Fentes de dessication et croûtes de sel à la surface du sebkha Sondage pédologique avec sédiments de marais d'eau douce Vasière à marée basse Vasière de Khawr Musa à marée basse Canal récemment construit dans le marais salé couvert de végétation halophyte Zone de transition entre vasière et marais salés Village dans les marais d'eau douce Inondation du marais d'eau douce durant la saison des pluies Marais d'eau douce endurant d'importantes inondations Carottage de vase intertidale du sondage 54 Cristaux de Gypse Puits de pétrole dans les environs d'Ahwaz Tells (sites archéologiques) Ville d'Ahwaz traversée par la rivière Karun La rivière Karun à Ahwaz durant la saison des pluies L'anticlinal d'Ahwaz Vue de la vaste plaine, sans aucun relief Ancien canal Les sédiments montrent de fines couches de dépôts vaseux intertidaux Fentes de dessication dans la plaine.Les monticules sont des reliquats datant de la guerre Iran-Iraq des années 80 Carottage de couches de vases subtidales avec sables fins à une profondeur de 6 mètres Vue typique de l'immense plaine dotée d'une végétation clairsemée Affleurement dans une briqueterie montrant des dépôts de marais d'eau douce situés à la base, recouverts par de l'argile fluviatile Développement des activités agricoles avec système d'irrigation Prospection archéologique sur un tell Marques de dissolution affectant l'anticlinal d'Ahwaz Dépôts pléistocènes couvrant l'anticlinal d'Ahwaz Passage de dépôts de prés salés à des dépôts de marais d'eau douce dans le sondage 28
Galerie
De Jarrahi rivier voor zij de vlakte instroomt Krimpscheuren en zout concentracie aan het oppervlak van de sabkha De Edelmanboor met sedimenten afgezet in een zoetwater moeras Het slikwad bij laag water Het slikwad van het Khawr Musa getijdengebied bij laag water Nieuw gegraven kanaal in uitgestrekte schorre met halofiete vegetatie De overgang van slikke naar schorre Een dorp in het zoetwater moeras De overstroming van het zoetwater moeras tijdens het regenseizoen Het zoetwater moeras bij uitzonderlijke overstroming De guts met slikke afzettingen in boring 54 Gypsum kristallen Olieputten in de omgeving van Ahwaz Tells (archaeologische sites) De stad Ahwaz met de Karun rivier De Karun rivier in Ahwaz tijdens het regenseizoen De anticlinaal van Ahwaz Typisch zicht van de uitgestrekte vlakte Een oud kanaal Sedimenten metv de typische fijne gelaagheid van getijdenafzettingen Krimpscheuren aan het oppervlak van de vlakte en overblijfselen van de oorlog tussen Iran en Irak in de jaren 80 De guts met subtidaal slik en fijne zandlaagjes op een diepte van 6 meter Typisch zicht van de uitgestrekte vlakte met schaarse vegetatie Ontsluiting in een steenbakkerij met zoetwater afzettingen aan de basis bedekt met fluviatiele klei Ontginning van nieuw landbouwgrond met irrigatie Archeologische prospectie van een tell Oplossingsholten in de anticlinaal van Ahwaz Pleistocene afzettingen die de anticlinaal van Ahwaz bedekken De overgang van schorre naar zoetwater afzettingen in boring 28
Gerelateerde media
De lokalisatiekaart van laag-Khuzestan
Opnieuw samenstellen van de voornaamste geomorphologische eenheden
Externe medewerkers
Laetitia Dupin
Dr Roland Gehrels en Dr Charu Sharma, Department of Geography, University of Plymouth, UK: foraminiferen analysen
Dr Sue Dawson, University of St Andrews, UK: diatomeeën analysen
Ir Mark Van Strydonck, KIKIRPA, Brussel: radiokoolstof dateringen
Dr Florias Mees, Universiteit Gent, Laboratorium voor Mineralogie, Petrologie en Micropedologie: petrografische analysen
Dr N. Fagel, Université de Liège: X-stralen diffractie
Dr Henk Weerts, Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen TNO, Utrecht, Nederland: fluviatiele sedimentologie
Funding
Federaal Wetenschapsbeleid, Onderzoeksprogramma’s, Interuniversitaire attractiepolen, Fase V, “Land of Sumer and Akkad”.
Partners en sponsors
Go to top