Waarschuwen voor de risico’s van zeeschuim
Op 10 mei 2026 gaf de schuimwaarschuwingsdienst, die in 2020 door het Instituut voor Natuurwetenschappen werd ontwikkeld, een hoog risico aan op gevaarlijke schuimvorming langs de Belgische en Nederlandse kust. Vervolgens werden waarschuwingen verstuurd naar gemeenten en surfclubs. Er hebben zich gelukkig geen incidenten voorgedaan.
De meesten onder ons zagen wel eens zeeschuim aanspoelen, maar weinigen weten wat de oorzaak ervan is of welke risico's het met zich meebrengt.
Elk voorjaar en begin zomer kunnen microscopische algen zoals Phaeocystis globosa explosief bloeien in de Noordzee. Wanneer deze algen afsterven, komen eiwitten en gelatineachtige stoffen vrij in het water. Wind en golven kloppen dit organische materiaal vervolgens op tot dik schuim, vergelijkbaar met opgeklopt eiwit.
Normaal gesproken ontstaan hierdoor de bekende schuimstrepen die op het zeeoppervlak zichtbaar zijn. Maar onder bepaalde omstandigheden – een hoge algenbiomassa, sterke golven en aanlandige wind – kan het schuim zich enorm ophopen op stranden.
Dit is niet zonder gevaar. In het voorjaar van 2020 veroorzaakte extreme schuimvorming in de Nederlandse kustwateren, op sommige plaatsen tot wel een meter dik, op tragische wijze de dood van vijf surfers door verstikking.
Sindsdien houdt de Belgische Kustwacht, ondersteund door de teams voor teledetectie, maritieme weersvoorspellingen en luchttoezicht van het Instituut voor Natuurwetenschappen, het schuimrisico actief in de gaten met behulp van satellietbeelden, mariene weersvoorspellingsmodellen en luchtobservaties. Er is een speciale dienst opgezet om waarschuwingen te geven wanneer de schuimomstandigheden gevaarlijk worden. Ook de Nederlandse kust, waar schuimvorming nog ernstiger kan zijn, wordt gemonitord.
Op 10 mei 2026 wezen satellietgegevens van Aquascope (gefinancierd door Belspo), in combinatie met wind- en golfvoorspellingen van het Marine Forecasting Centre, op een hoog risico op gevaarlijke schuimvorming. Hierop werden waarschuwingen verstuurd naar gemeenten en surfclubs langs zowel de Belgische als de Nederlandse kust. Gelukkig werden er geen incidenten gemeld. In de daaropvolgende dagen werd de situatie nauwlettend in de gaten gehouden door het luchtbewakingsteam van het Instituut met behulp van Remotely Piloted Aircraft Systems (RPAS; onbemande drones) die boven de Belgische kustwateren werden ingezet in het kader van de Multipurpose Maritime Operations (MMO), gecoördineerd door het Europees Agentschap voor de Maritieme Veiligheid (EMSA).
Hoewel schuimvorming op zee grotendeels een natuurlijk fenomeen is, kunnen menselijke activiteiten het versterken. De verrijking van kustwateren met voedingsstoffen ("eutrofiëring" of "overbemesting") – vaak gerelateerd aan de afvoer van landbouwmeststoffen die via rivieren en grondwater in zee terechtkomen – stimuleert de algengroei en kan daardoor de schuimvorming vergroten. Onderzoek heeft ook aangetoond dat gevaarlijke stoffen zoals PFAS zich in verhoogde concentraties in zeeschuim kunnen ophopen. Een gewaarschuwd mens telt voor twee.
DETAIL – Een schuimwaarschuwing komt als volgt tot stand:
